Nội dung Gợi ý sáng tác qua một số đặc điểm lịch sử - văn hoá tiêu biểu của thị xã Đông Hà

1. Vị trí địa lý, đặc điểm tự nhiên:

Đông Hà là thị xã tỉnh lỵ tỉnh Quảng Trị, nằm ở toạ độ 16 ⁰07’53” - 16 ⁰52’22” vĩ bắc, 107 ⁰04’24” - 107 ⁰07’24” kinh đông. Phía bắc giáp huyện Cam Lộ và Gio Linh, cách Thành phố Đồng Hới về phía bắc 93 km. Phía nam giáp huyện Triệu Phong cách Thành phố Huế về phía Nam 70 km. Phía Đông giáp huyện Gio Linh và một phần Triệu Phong, cách cảng Cửa Việt về phía Đông 16 km. Phía Tây giáp huyện Cam Lộ cách cửa khẩu Quốc tế Lao Bảo về phía Tây 83 km.

Thị xã Đông Hà có vị trí nằm ở trung độ giao thông của cả nước, trên giao lộ của Quốc lộ 1A nối Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh và Quốc lộ 9  trong hệ thống đường xuyên á; là điểm khởi đầu ở phía Đông của trục hành lang kinh tế Đông - Tây, nối với đất nước Lào và Thái Lan, Myanma... qua cửa khẩu Quốc tế Lao Bảo và các nước trong khu vực biển Đông qua cảng Cửa Việt.

Từ thuận lợi về giao lưu đối ngoại, Đông Hà có khả năng thu hút đầu tư, có tiềm năng lợi thế để phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và trở thành trung tâm phát luồng các mối quan hệ kinh tế trong nước, khu vực và quốc tế.

2. Đặc điểm về truyền thống lịch sử, văn hoá:

Với vị trí địa lý giao thông thuận lợi thị xã Đông Hà có bề dày về lịch sử văn hoá. Trải qua nhiều giai đoạn của lịch sử, người dân Đông Hà với truyền thống cần cù sáng tạo trong lao động, anh dũng kiên cường trong chiến đấu đã kiên trì vượt qua nhiều gian nan thử thách, chiến thắng thiên tai địch hoạ để hình thành nên một bản lĩnh, một truyền thống quý báu. Bằng sự kế thừa, các yếu tố nhân bản, với tất cả sự năng động sáng tạo để phù hợp với hoàn cảnh điều kiện tự nhiên. Qua sự giao thoa đã kết tinh, lan toả với các vùng miền khác nhau; văn hoá Đông Hà đã sớm khẳng định một nét đặc trưng riêng và không ngừng phát sinh, phát triển các yếu tố mới để hoà nhập vào các dòng chảy riêng của Tỉnh Quảng Trị và cả nước.

Quá trình đô thị hoá trên vùng đất Đông Hà bắt đầu từ thời thuộc Pháp - khi toàn quyền Đông Dương ra nghị định thành lập thị trấn Đông Hà (Centre de Dong-ha) vào ngày 6/11/1929. Hệ quả của những chính sách khai thác thuộc địa mà người Pháp gây dựng ở thị trấn "cửa ngõ"/ đầu mối trục lộ Thuộc địa số 9 (La route coloniale N0 9), tức quốc lộ 9 về sau, nối Đông Dương đã làm cho Đông Hà bắt đầu chuyển đổi theo một xu hướng mới. Tuy nhiên, do phải trải qua nhiều năm chiến tranh ác liệt, trở thành thành căn cứ quân sự của Mỹ - ngụy.

15 giờ ngày 28/4/1972, Đông Hà hoàn toàn giải phóng, ủy ban quân quản Đông Hà lập tức làm nhiệm vụ tiếp quản, sắp xếp lại lực lượng cùng các mũi phối hợp tiến công, đột phá hệ thống phòng thủ của địch dọc vùng đồng bằng ven biển Triệu Hải, giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị. Ngày 15/8/1973 theo Quyết định số 71 của Uỷ ban nhân dân cách mạng tỉnh Quảng Trị (có các quyết định liên quan và các nội dung chi tiết và kết quả nghiên cứu kèm theo). Theo nhận định của các nhà sử học thì đây là mốc lịch sử rất quan trọng trên hành trình xây dựng và phát triển đô thị của Đông Hà.

Tháng 7 năm 1989, Đông Hà được chọn làm trung tâm tỉnh lỵ. Cũng từ đó vùng đất này đã nhanh chóng trở thành trung tâm chính trị văn hoá-xã hội của tỉnh Quảng trị; đến nay Đông Hà đã được công nhận là đô thị loại III và đang phấn đấu trở thành Thành phố vào trước năm 2009.

Từ những đặc điểm của thị xã qua sự phát triển của tiến trình lịch sử, nguồn gốc dân cư cũng như quá trình đô thị hoá vừa được nêu ra ở trên là nền tảng tiền đề quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến cội nguồn văn hoá truyền thống cũng như  sự nghiệp đổi mới và phát triển hiện nay của thị xã Đông Hà.

3. Định hướng phát triển của thị xã.

Đông Hà sẽ được phát triển theo 3 hướng chính là hướng Bắc, hướng Nam và hướng Tây là điểm nhấn quan trọng trong tuyến hành lang kinh tế Đông -Tây Việt Nam - Lào -Thái Lan. Trong đó hướng Bắc và Nam phát triển theo trục Quốc lộ 1A và dọc sông Hiếu, hướng Tây phát triển theo trục Quốc lộ 9 và vùng đồi phía Tây nhằm tận dụng lợi thế về mặt bằng và độ cao, khai thác hiệu quả về mặt môi sinh và văn hoá du lịch của các hồ nước, lâm viên, công viên.

4. Gợi ý định hướng sáng tác logo thông qua một số công trình kiến trúc, các di tích lịch sử, văn hoá truyền thống tiêu biểu:

4.1. Chợ Đông Hà:

- Về lịch sử hình thành: Chợ Đông Hà được xây dựng vào năm 1927 trong thời kỳ thuộc Pháp. Qua những biến cố lịch sử thăng trầm của thị xã, Chợ Đông Hà vẫn tồn tại và ngày càng phát triển đi lên, nay đã trở thành một trung tâm thương mại lớn của cả tỉnh và khu vực trên trục hành lang kinh tế Đông Tây.

- Về vị trí địa lý: Nằm ở ngã ba điểm giao nhau của Quốc lộ 1A và Quốc lộ 9, soi mình bên bờ sông Hiếu Giang lịch sử. Du khách đến hoặc đi ngang qua thị xã Đông Hà đều có thể thấy ngay hình ảnh chợ Đông Hà.

- Về tiềm năng kinh tế, văn hoá: Là một trong những chợ được xếp vào nhóm lớn nhất nước cả về quy mô công trình và năng lực kinh doanh hàng hoá. là trung tâm thương mại lớn nhất của tỉnh Quảng Trị và khu vực. Thể hiện sự phát triển sôi động về giao lưu buôn bán thương mại với cả nước và các nước trong khu vực như Lào, Thái lan qua cửa khẩu Quốc tế Lao Bảo trên tuyến hành lang kinh tế Đông Tây. Chợ Đông Hà- biểu trưng của  ngành thương mại và dịch vụ của thị xã, là một ngành kinh tế mũi nhọn (chiếm tỷ trọng gần 70% trong cơ cấu kinh tế thị xã). Mọi du khách đến Đông Hà đều đi thăm chợ Đông Hà, thông qua mua sắm đã tạo ra các hoạt động giao lưu về văn hoá giữa mảnh đất con người Đông Hà với các địa phương trong nước và khu vực.

- Về kiến trúc: Đây là công trình có quy mô lớn, với nét kiến trúc đặc trưng, toàn khối không gian kiến trúc là những khối con thuyền khát vọng vươn mình ra biển lớn hướng đến tương lai, thể hiện triển vọng phát triển đi lên của thị xã, với tiềm năng thế mạnh là thương mại dịch vụ. Đây là công trình có nét kiến trúc rất riêng của Đông Hà mà không thể lẫn với bất kỳ công trình nào trên Toàn quốc. Vì thế ngày nay nhìn vào các nét kiến trúc độc đáo của chợ Đông Hà là mọi người có thể nhìn thấy hình ảnh thị xã Đông Hà.

 Chợ Đông Hà không những là hình ảnh thân quen, gần gũi đối với mỗi người dân Đông Hà - Quảng Trị, mà còn được nhiều người sinh sống trên mọi miền đất nước biết đến, du khách đến Đông Hà không ai không một lần ghé thăm chợ Đông Hà.

4.2.  Địa điểm di tích Nhà ga - Lô cốt  Đông Hà:

Lô cốt và nhà ga Đông Hà (cũ) nằm ở điểm giao nhau của ba con đường Hùng Vương, Trần Hưng Đạo và Lê Quý Đôn; thuộc địa bàn khu phố 1, phường 1, thị xã Đông Hà. Để  phục vụ cho mục đích quân sự, canh phòng bảo vệ nhà ga và án ngữ ở tuyến đường 9, thực dân Pháp cho xây dựng bên cạnh nhà ga một lô cốt khá lớn theo kiểu tháp canh. Ngày 25/8/1945, nhân dân trong các phường của thị trấn Đông Hà từ các ngã đường tập trung về khu vực nhà ga để thống nhất lực lượng trước khi kéo về sân vận động mít tin, giành chính quyền cách mạng.

Trong những năm từ 1965 - 1972, Đông Hà trở thành một căn cứ quân sự nằm trong tuyến phòng thủ chiến lược đặc biệt ở phía Bắc Quảng Trị. Ngày 28/4/1972, trong chiến dịch tiến công giải phóng Quảng Trị năm 1972, quân và dân ta đã đập tan hoàn toàn hệ thống phòng ngự Đông Hà, chặt đứt một mắt xích quan trọng trong tuyến phòng ngự chiến lược của Mỹ - ngụy ở Quảng Trị, giải phóng Đông Hà. Di tích Nhà ga-lô cốt Đông Hà một thời là hình ảnh tiêu biểu biểu trưng cho Đông Hà/Quảng Trị và gắn bó thân thiết trong ký ức đối với mỗi người dân đất này về một thời chiến tranh ác liệt nhưng rất đổi hào hùng.

Xuân về trên đồi cũ

Phất phới ngọn cờ hồng

Cả hai tên xâm lược

Chôn một nấm mồ chung (Thơ Lê Đức Thọ)

4.3 . Các cụm tượng đài: Tượng đài Lê Duẩn ở công viên Đông Hà là một trong các cụm tượng đài tiêu biểu rất có ý nghĩa đối với loại hình lịch sử cách mạng. Các cụm tượng và tượng đài ở nghĩa trang Quốc gia Đường 9, đặc biệt là cụm tượng đài khu trung tâm thể hiện nhóm nhân vật 3 người: chiến sĩ, người vợ và cũng là người mẹ trên tay bế đứa con.

 4.4. Cảng Quân sự Đông Hà đã được Bộ VHTT xếp hạng di tích cấp Quốc gia. Trong chiến dịch giải phóng Quảng Trị năm 1972, Cảng Quân sự Đông Hà nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền cách mạng và trở thành một trong những nơi tập kết, giao nhận hàng của tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển, trước khi vận chuyển vào Nam. Sau năm 1975, Cảng Đông Hà ngày nay vẫn còn được sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế thương mại.

4.5. Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Đường 9: là nơi yên nghỉ của hơn 1 vạn các anh hùng, liệt sĩ với đầy đủ 3 thứ quân: bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích và thanh niên xung phong đã từng chiến đấu, phục vụ chiến đấu trên mặt trận đường 9 và ở đất bạn Lào trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

4.6. Sông Hiếu Giang uốn quanh ôm lấy thị xã - Thành phố Đông Hà trong tương lai gần (2008) Sông Hiếu từng là đường biên giới giữa Đại Việt và Chăm-pa kéo dài hơn 2 thế kỷ. Một nửa đất còn lại về phía nam Sông Hiếu mới nhập vào đất Thành Châu khi vua Trần mở giang sơn Đại Việt vào phía Nam. Vào thế kỷ thứ XV, nhân dân ở đây đã anh dũng nổi dậy chống lại sự áp bức của các vua chúa nhà Nguyễn, theo khởi nghĩa chống Chúa Nguyễn ở Trà Xuy (1712) và Chu Viên (1776) để chống Trịnh, hưởng ứng quân Tây Sơn năm 1786.

 Trong những năm kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, dòng sông Hiếu là nơi diễn ra nhiều trận đánh lịch sử, tiêu biểu là trận "Bạch Đằng trên sông Hiếu". Đây là chiến công chói lọi của quân và dân Đông Hà lập nên trong những năm 1968 -1972 góp phần to lớn vào thắng lợi của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước.

5. Một số hình ảnh tiêu biểu

Hiện trạng địa điểm di tích Nhà ga - Lô cốt  Đông Hà năm 1973.  Ảnh: TL	Lễ khánh thành tượng đài Lê Duẩn và Công viên Đông Hà  tháng 4 năm 2007.  -Ảnh : Lê Cửu Long	Chợ Đông Hà trung tâm dịch vụ thương mại lớn của thị xã Đông Hà và tỉnh Quảng Trị năm 2007 (ảnh chính diện nhìn từ phía đường Quốc lộ 1A). -Ảnh: Lê Cửu Long

Một góc của thị xã Đông Hà bên dòng sông Hiếu lịch sử năm 2005 ảnh Hoàng Miễn

Toàn cảnh thị xã Đông Hà năm 2007         ảnh Hồ Thanh Thoan
Công viên Lê Duẫn -Chợ Đông Hà tháng 11 năm 2007  ảnh: Lê Cửu Long
Cầu chợ Đông Hà     - ảnh : Lê Cửu Long	Lễ tri ân liệt sỹ tại di tich lịch sử nghĩa trang đường 9, tháng 7 năm 2007         ảnh : Lê Cửu Long	Di tích lịch sử  văn hoá Đình Làng Lập Thạch -Phường Đông Lễ . ảnh: Lê Đức Thọ

Ban tổ chức cuộc thi